شرکت فناوری اطلاعات سامان

مهندس احمد عدالت

واژه‌هاي كليدي

فناوري اطلاعات، استراتژي IT، مديريت دانش

به موازات تسري كاربرد كامپيوتر و رشد كاربران در دوره هاي اخير مديران به مرور زمان به فكر استفاده از كامپيوترها در كسب و كار خود به عنوان يك نياز افتادند. تا دهه 1970 مديريت IT در راه اندازي واحدهاي پردازش داده ها در سازمانها خلاصه مي شد.  هدف اوليه اين كار افزايش كارايي و اثربخشي  در سازمانها بود. با شروع دهه 70 و تا اواسط دهه 80, با افزايش رقابت در سطح كشورها, سازمانها بر آن شدند تا اصول و استراتژيهاي خود را به سمت استفاده از فناوري كامپيوتر جهت‌دهي نمايند. اما از آنجا كه اين موج با كاهش قيمت كامپيوترهاي شخصي, پايين آمدن هزينه پردازشگرها, ظهور شبكه‌هاي قوي سرويس دهنده/ سرويس گيرنده و در نهايت رشد فناوري در دو حوزه الكترونيك و ارتباطات تقويت شد, فناوري اطلاعات به عنوان گزينه‌اي جهت تبديل به مزيت رقابتي پيش روي سازمانها قرار گرفت. در اين راه ابزارهاي مفهومي قوي نظير مدل چهارچوب استراتژيك مك‌فارلان در 1983, مدل مراحل رشد نولان در 1979 و نيز روشهاي ساختار يافته‌اي چون عوامل حياتي موفقيت (دكارت در 1979) و يا برنامه ريزي سيستمهاي كسب و كار ارائه شده در 1984 توسط شركت (IBM) ظهور يافتند. در اين راه ابزارهاي مفهومي قوي نظير مدل چارچوب  شبكه استراتژيك[1] مي باشد. مك‌فارلان در 1983, مدل مراحل رشد[2] نولان در 1979 و نيز روشهاي ساختار يافته‌اي چون عوامل حياتي موفقيت (دكا رت در 1979) و يا برنامه ريزي سيستمهاي كسب و كار Business Systems Planning ارائه شده در 1984 توسط شركتIBM ظهور يافتند.

در سال 1985 پورتر و ميلار نخستين بار مفاهيم زنجيره ارزش و نيروهاي رقابتي پنجگانه را در مديريت استراتژيك IT توسعه دادند. بررسي ارزشمند ديگري  نيز توسط مك فارلان در خصوص استفاده از مفاهيم استراتژي‌هاي  عمومي ارائه شده توسط پورتر در تعيين استراتژيها و مديريت IT براي كسب مزيت رقابتي صورت پذيرفت. در تقسيم‌‌بندي كه توسط ايرل در سال 1989 انجام گرفت, كليه مفاهيم ابزارهاي موجود و استراتژيهاي گوناگون مرتبط در حوزه فناوري اطلاعات در سه رده اصلي جاي گرفت.

استراتژي سيستمهاي اطلاعاتي.

استراتژيهاي فناوري اطلاعات.

استراتژيهاي مديريت IT .

استراتژيهاي مديريت فناوري اطلاعات نيز كه با محوريت سازمان مبتني بر ارتباطات, متمركز بر مديريت مي‌باشند براي موفقيت طرحهاي استراتژيك IT ضروري مي‌باشند. در سال 1991 ون‌كاترامن تاكيد مي‌كند كه فناوري نوين اطلاعاتي اثر شگرفي را در همان دهه و آينده بر روي كسب و كار شركتها خواهد گذاشت به طوريكه بايد IT را در سطح استراتژيك شركتها مورد بررسي قرار داده و بر روي فرصتهايي كه از ناحيه IT فراهم مي‌گردد با ابزاري مناسب بررسي انجام داد. بحث ديگري كه از همان زمان توسط محققين مطرح بود" چگونگي همراستا نمودن تغييرات حاصل از IT با جنبه‌هاي مختلف سازماني" بوده است. يكي از نمونه‌هاي بارز اين امر مهندسي مجدد فرآيندها (BPR) بر مبناي فناوري اطلاعات بوده است كه سازمانها را به سمت شكل دهي دوباره فرآيندها و اهداف خود با قابليتهاي فناوري نوين سوق مي‌دهد. طي دهه 90 بحث داغ سازمانها بر سر همراستايي IT با روندهاي كسب و كار سازماني و چگونگي انجام اين كار علي رغم پيچيدگيهاي موجود, بوده است. دراين خصوص مدلهايي نيز ارائه شده كه به طور كلي به دو وضعيت پيشرو بودن شركتها در زمينه بكارگيري فناوري اطلاعات در سازمان و عقب بودن آنها از قافله IT را با توجه به پويايي اين زمينه مورد تفحص قرار مي‌دهند. عليرغم تلاشهاي صورت گرفته, تحقيقاتي نيز وجود دارند كه امر همراستا نمودن IT با اهداف كسب و كار را ناممكن مي‌شمرند. نمونه‌اي از اين دست, بررسي صورت گرفته توسط برنز در 1997 بين 250 شركت هنگ كنگي بود كه نشان داد برقراري رابطه‌اي پايدار بين تغييرات IT و كسب و كار شركت‌ها و سازمانها عملاً بسيار مشكل است. دهه نود شاهد نگرش‌هاي ديگري (هم رده با تغيير نگرش‌ها و رويكردهاي مديريت استراتژيك) از جمله شايستگي هاي بنيادين ارائه شده توسط پاراهالند و هامل و نيز نگرش مبتني بر منابع (RBV[3]) بود.

از اواخر دهه 90 رويكرد مبتني بر منابع به سمت مديريت مبتني بر دانش و حركت به سمت مديريت دانايي محور جهت‌گيري كرده است. با حركت كشورها به سمت  ايجاد زيرساخت‌هاي فراگير و برنامه هاي ملي بمنظور توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات حركت نموده‌اند و برآن شدند تا به لحاظ كردن كاربري‌هاي فناوري اطلاعات نظير: تجارت الكترونيكي, بهداشت الكترونيكي, اقتصاد در محيط ديجيتال و نهايتا انجام امور و ارائه خدمات در قالب دولت الكترونيكي آنرا بصورت موج جديدي در عصر اطلاعات عنوان نمايند.

... و اينک فناوري اطلاعات ، به عنوان کاتاليزور فرآيند توسعه در دنيا باعث تغيير ماهيت جامعه صنعتي  به جامعه اطلاعاتي شده است. جامع اي  فارغ از مرزهاي جغرافيايي، جامعه اي که در حال جهاني شدن است.

فناوري اطلاعات الگوهاي عصر صنعتي را در همه ساختارهاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي به هم ريخته و شيوه ها و روش هاي متفاوت و رويکردهاي جديدي را براي بشر فراهم کرده است. توسعه متقابل فناوري و اطلاعات روز به روز بر حجم دانش و فناوري در اختيار انسان مي افزايد و به تدريج تمام زندگي وي را در برمي گيرد. بشر امروزي براي فهم هر پديده جديد و يا نو سازي روش ها و ابزار پيشين از پيشوند e  بهره مي گيرد.

آموزش، تجارت، اقتصاد، دولت و...همه در پرتو فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطي دچار تغييرات مثبتي شده اند. اما اين سير پرشتاب همچنان با سرعتي باور نکردني در حال حرکت است. واين نيست جز به سبب ماهيت تحول آفرين و شتابدار اين فناوري كه انديشمندان را واداشته آنرا در زمره فناوريهاي نظام آفرين به شمار آرند و ورود جامعه بشري به عصري نوين بنام عصر اطلاعات را اذعان دارند  

آري امروزه فناوري اطلاعات و درجه پيشرفت در آن به عنوان مقياس توسعه يافتگي کشور ها به محسوب مي شود. اما لازمه هر برنامه توسعه و تحول, ايجاد بستر مناسب براي جذب, پردازش و بكارگيري فناوري است .فناوري اطلاعات نيز دربند اين لزوم بوده علاوه اينكه بدليل ماهيت تحول افرينش براي جذب و بكارگيري آن نياز به تدقيق و برنامه ريزي كلان و استراتژيك مي باشد.
در سالهاي اخير محيط بنگاه هاي کسب و کار، متاثر از روند جهاني شدن اقتصاد، دگرگوني در اقتصادهاي صنعتي و حرکت موسسات به سمت فضاي ديجيتالي دچار تغييرات گسترده اي شده است.به گونه اي که براي ايجاد تحولات بنيادين در زيرساختارهاي كسب وكار و نظام هاي سازماني و پايه ريزي و اجراي برنامه هاي توسعه علاوه بر وجود فناوري و اطلاعات به حلقه واسط ديگري به نام مديريت نياز پيدا شد.

پيوند سه عامل فناوري، اطلاعات و مديريت با هدف ايجاد قابليت هاي جديد در شيوه هاي مديريت بنگاه هاي مزبور و توانمندسازي مديران با بهره گيري از” فناوري اطلاعات و ارتباطات، تاثيرات فراواني بر موفقيت برنامه هاي توسعه مبتني بر دانش داشته و دارد. نفوذ روزافزون فناوري اطلاعات در برنامه هاي راهبردي سازمان و تبديل شدن به يك عامل تعيين كننده در تعيين استراتژي ها و سياست هاي سازماني و شيوه هاي برنامه ريزي فرايندها، نيروهاي انساني و ساير منابع، رهبران و مديران پيشروي سازمان هاي قرن حاضر را در معرض رويارويي با چالش هاي جديدي قرار داده است.

پرداختن به اين موضوع در بعد ملي نياز ها و ملزومات جديدي را پديد مي آورد که يکي از اولويت هاي آن پرورش و تربيت مديران فناوري اطلاعات براي اداره سازمان هاي امروزي است. با اين رويکرد ها از چند سال پيش برنامه ريزي گشترده اي در دانشگاههاي مختلف کشور از جمله دانشگاه هاي تهران و الزهرا انجام شد تا رشته مديريت فناوري اطلاعات شکل بگيرد.

توسعه بر مبناي هر کدام از الگو هاي موجود، بدون توجه و در اختيار گرفتن يک فرآيند برنامه ريزي شده و مديريت شده امري محال و غير ممکن است. بهينه سازي استانداردهاي زندگي در جامعه و کار در سازمان مستلزم بهبود و ارتقاء کيفيت مديريت در سازمان هاي اقتصادي و اجتماعي است. و براي رسيدن به چنين موقعيتي ناچار از بهينه سازي و اصلاح ساختار بينشي، دانشي و عملي در مقوله مديريت هستيم تا بتوانيم بهره وري را افزايش دهيم و از ظرفيت ها، فرصت ها و امکانات موجود کالا و خدمات بيشتري را توليد نماييم و موقعيت هاي اقتصادي بيشتر و بهتري را براي کشور يا سازمان خود فراهم سازيم.

الگوي توسعه بر مبناي دانايي محوري در سال هاي اخير به عنوان الگوي برتر دنيا شناخته شده است و بيشتر کشورها سعي مي کنند با شناسايي اين الگو آن را  پياده سازي کنند. آنچه که در مديريت کلان يک کشور و يا سازمان نسبت به مقوله دانايي محوري بيش از هر چيز خودنمايي مي کند توانايي به کار گيري و بهره وري از دانش به عنوان اصلي ترين سرمايه ملي و سازماني است. با رسيدن به اين بينش با مقوله جديدي به نام مديريت دانش مواجه خواهيم بود با توجه به رسالت اصلي سازمان ها که بر مبناي توسعه کسب و کار و توسعه اقتصادي است مديران ارشد سازمان ها وظيفه دارند ميان دو مقوله مديريت دانش سازمان و اقتصاد رابطه مناسبي را پيدا کنند. به عبارت بهتر مديران بايد بتوانند با دارايي هاي موجود خود بهترين راه حل هاي ممکن که منجر به موفقيت هاي اقتصادي مي شود را پيدا کنند و در بازار رقابتي از حداقل فرصت ها، حداکثر موفقيت ها را بسازند.

رسيدن به چنين جايگاهي نياز به در اختيار داشتن مديراني آينده نگر، دقيق و کاردان، برنامه ريز و فرصت شناس و شجاع دارد. رشته MBA به عنوان يک رشته عام مي تواند زمينه اي را براي پرورش چنين روحيه و نگرشي را در افراد با تخصص هاي پايه اي مختلف فراهم آورد و آنها را براي مديريت تخصصي با شاخصهاي ذکر شده آماده سازد.

متاسفانه در کشور ما به علت جو مدرک گرايي هنوز ديدگاه روشني نسبت به خيلي از رشته هاي مقطع کارشناسي وجود ندارد و بسياري از افراد پس صرفاً به دلايلي غير از علاقه شخصي وارد رشته تحصيلي خود مي شوند اما اين فرهنگ را حداقل در مقطع کارشناسي ارشد مي توان تغيير داد و با ايجاد شناخت درست در افراد به انها فرصت داد رشته مورد علاقه و کارايي را دنبال کنند.

MBA هم جزو آن دسته رشته هايي است که علي رغم حدود 11 سال از عمر تدريس آن در ايران هنوز به طور کامل شناخته نشده است و اکثر افراد بدون داشتن اطلاعات کافي و آگاهي از توانايي هاي خود وقت خود را صرف شرکت در کنکور اين رشته مي کنند اما نتيجه مطلوب را حاصل نمي کنند ما در اين مقاله سعي مي کنيم اطلاعات پايه اي مختلفي را به علاقه مندان اين رشته ارائه کنيم تا با ديد روشن تري اقدام به صرف هزينه و وقت خود براي ورود و ادامه تحصيل در آن نمايند.

تاريخچه MBA :

قدمتMBA در دنيا به حدود 100 سال مي رسد اولين تلاش ها براي راه اندازي اين رشته در آمريکا و همراه با تغيير و تحولات صنعتي و بينش هاي جديد مديريتي رخ داده است و بنا بر نقل قول هاي موجود در Wharton Business School وابسته به دانشگاه پنسيلوانيا متولد شده باشد. گسترش سريع اين رشته در سالهاي دهه 60و 70 ميلادي منجر به اين شد که در ايران نيز در دهه 70 ميلادي مرکزي تحت عنوان ICMS و با همکاري دانشگاه هاروارد راه اندازي شود که متاسفانه بعد از انقلاب مورد بي توجهي قرار گرفت و منحل گرديد. دومين گام در اين راستا توسط سازمان مديريت صنعتي برداشته شد که در اواخر دهه 60 شمسي اقدام به راه اندازي دوره مديريت اجرايي( Executive MBA) EMBA نمود ليکن به دليل عدم تبليغات مناسب و نيز شرايط دشوار ورود جاي چنداني در ميان فارغ التحصيلان جديد  باز نکرد. سرانجام در اول دهه 80 شمسي دانشگاه صنعتي شريف به اتکاي وجهه منحصر به فرد خود اقدام به راه اندازي اين رشته با توجه به نياز شديد کشور نمود. علي رغم اين تلاشها، هنوز تا رسيدن به کشورهاي توسعه يافته و حتي بسياري از کشورهاي در حال توسعه راه درازي در پيش رو داريم. در حالي که MBA امروزه يکي از معيارهاي رشد کشورها محسوب مي شود، در سنگاپور با 4 ميليون نفر جمعيت حدود 30 دوره MBA و در آمريکا 700 دوره وجود دارند در ايران تعداد دوره ها و ظرفيت هاي مورد پذيرش و شرايط بسيار محدود و دشوار است.